TEKNOLOJİNİN HABER ETİĞİNE ETKİLERİ

Etik, kelime anlamı olarak ahlak bilimi ve töre bilimidir. Hayatımızın her alanında etik kurallar vardır ama genellikle iş hayatında karşımıza daha sıklıkla çıkar. Etik kurallar sayesinde yapılan işin güvenirliği ve doğruluğu artar.  Peki, hızla gelişen teknoloji haber etiğini nasıl etkilemiştir? Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Medya ve Gazetecilik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Süleyman İrvan ile teknolojinin haber etiğine etkilerini konuştuk. Sizleri röportajımızla baş başa bırakıyoruz.

Haber etiği neden gereklidir?

Haber, herhangi bir konuda ya da herhangi bir olayda, olayı anlatan bir yazı veya bilgidir. Dolayısıyla olaylarda ne olup bittiğine ilişkin olayları anlatan yazılar olduğu için bunların en başta doğru olması gerekiyor. Eğer aktarılan bir yer doğru olmazsa o zaman toplumda karmaşa ve kargaşaya yol açabilir veya insanlar verecekleri kararı doğru bir şekilde veremez. Haberciliği romandan ve hikâyeden ayıran farkta budur. Haber kurgusal olmamalıdır, gerçek bir olaya dayalı olmalıdır ve olayın doğru biçimde aktarılması gerekir. Haber etiği bunun için gereklidir yani aktarılan haberlerin doğruluğu açısından gereklidir.

Haber etiği kavramı sosyal medyayı nasıl etkiliyor?

Sosyal medyanın farklı bir yapısı var. Sosyal medya da herkes yayıncı, hepimiz birer yayın evi gibi çalışıyoruz. Her paylaşımımız bizim için bir haber yani bize göre haber, toplumun geri kalanı için haber olmaya bilir ama kişisel olarak bizim için sabah kalkıp okula gitmemiz bile haberdir. Sosyal medya, mikro düzeyde hepimizi bir yandan yayıncı hale getirdi. Makro düzeyde ise toplumu ilgilendiren meselelerde de geleneksel medya da olan süzgeçler yok mesela geleneksel medya da bir olayın haber halına gelmesinin belli bir aşamaları vardır, muhabir gider bilgi toplar, insanlarla konuşur, haberi yazar, editör yazdığı habere bakar uygun değilse düzelttirir falan ama sosyal medyada böyle bir şey yoktur. Sosyal medyada siz yazıyorsunuz ve paylaşıyorsunuz, yazınızı denetleyen herhangi bir şey yok. Dolayısıyla bunun kendi problemleri var bu anlamda denetimsiz bir alandır. Bu ortamda Yazılan her şeyin kuşkulu olduğu bir sorun da ortaya çıkıyor. Sosyal medya bir yandan her şeyin konuşulduğu ve paylaşıldığı bir alan bir yanda da her şeyin kuşkulu olduğu bir alan halindedir. Sosyal medya insanlara başka bir imkân daha sağladı yani artık basından da daha güçlü bir güç haline geldi. Sosyal medya, kamuoyu oluşturmaya yarıyor ve yanlışların düzeltilmesine katkı sağlıyor ama bir yandan da hiçbir şeye güvenemiyorsun.

İnternette artık herkes haber yazabiliyor dediniz. Peki, bu durum gazetecilik mesleğini nasıl etkiliyor?

Aslında sosyal medya gazeteciliği besleyen bir alan, mecradır. Herhangi bir olayın sadece sosyal medyada paylaşıldığını düşünün ve o olayın geleneksel medya da hiç haber olmadığını düşünün, o olay ne kadar paylaşılırsa paylaşılsın geleneksel medyaya taşınmadıkça etkisi sınırlı kalacaktır.  Geleneksel medya güvenilirlik açısından ve etki açısından sosyal medyadan çok daha güçlüdür. Sosyal medyada insanlar,  yaptıkları paylaşımların öncelikle geleneksel medyaya taşınmasına çabalıyorlar. Geleneksel medya orada yazanları haber yapınca bunun dikkate değer bir haber olduğu anlaşılıyor. Bu nedenle birçok haber geleneksel medyaya taşındığı andan itibaren etki görüyor. Dolayısıyla sosyal medya geleneksel medyayı iki anlamda besliyor birincisi bu tür şeyler ikincisi ise geleneksel medyada çalışan gazeteciler sosyal medyadan bir kaynak olarak yararlanıyorlar. Sosyal medyayı takip ederek birçok haber konusu çıkartıyorlar. Dolayısıyla sosyal medya gazeteciler için tam bir haber kaynağı vazifesi de görüyor.

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte internet haberciliği gibi bir mecra da ortaya çıktı. Peki, bu etik kurallar internet haberciliğini nasıl etkiliyor?

Geleneksel medyada ki etik kurallar ne ise internet haberciliğinde de temel olarak o kurallar geçerlidir. Bir de internet haberciliğine özgü sorunlar var yani geleneksel medyadaki sorunların ötesinde sadece internetin kendine özgü kuralları vardır. İnternet haberciliğinin bütün hikayesi arama motorudur yani Google’dır. Gazetecilikte haberin 5N1K kuralına uygun olarak yazılması lazım fakat Google haberin durumuna bakmıyor başka bir şeylere bakıyor, kendine özgü bir algoritması var. Hangi haberin daha ön planda çıkacağını o algoritma belirliyor.  Eğer siz internette gazetecilik yapıyorsanız o algoritmayı da bilmeniz lazım bu sizi neye teşvik ediyor, mesela insanların daha çok okuduğu saçma sapan şeyler yazmaya teşvik ediyor.  Başka türlü orada var olmak neredeyse imkansız hale geliyor. Haber okunmadığı zaman tık haberciliği yapılıyor, haberlere yalan yanlış başlıklar atılıyor işte bunlar etik soruna yol açıyor. İkinci sorun haberi sayfada nasıl tutalım ve haberi sayfada tutmak için gazetede hiç başvurulmayan yollara başvuruyorlar bunlar galeriler, özel hayata saygısızlık, cinsellik gibi yollar oluyor. Bu gibi durumlarda internet haberciliğine ilişkin etik kurallar ortaya çıkıyor.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s